?nternet Notlar?: Facebook ve Anonimlik

Ben de seni Facebook. Ben de seni. :-* twitter.com/SabriESabanci/…

— Sabri E. Sabanc? (@SabriESabanci) April 28, 2013

Yukar?daki tweet, Facebook’un anonimli?e kar?? verdi?i sava?taki son eylemlerinden birinin özeti. Buna bir sava? diyorum çünkü gerçekten mant?ks?z denilebilecek derece sald?rgan ve ac?mas?z bir tutumu var Facebook’un bu konuda.

Facebook anonimli?e kar?? nedense garip bir tutum sergiliyor. Gerçek isminizle kaydolman?z? ve gerçekten kendinizi oraya koyman?z? istiyor, bunu yapmad???n?zda ya da yapmad???n?z? dü?ündüklerinde de onlara kendinizin gerçekten siz oldu?unu kan?tlaman?z? bekliyor. Hatta bir noktada, farkl? IP adreslerinden giri?lerde s?k?nt? ç?kartmas?n?n sebebi bile bu. Bu sayede sizin VPN kullanarak girmenizi önlemeye ve sizin gerçekten ya?ad???n?z yerden emin olmaya çal???yor. Peki anonimlikle al?p veremedikleri tam olarak ne?

Bu soruyla bir çok farkl? cevap vermek mümkün. Ancak hepsinin temelinde, ki?isel bilgilerimizin de?eri yat?yor gibi. ‘Big Data’ kavram?, her ne kadar yeni say?labilecek bir kavram olsa da, bu durumu aç?klamak için oldukça faydal?. Çünkü Facebook’un bu konudaki ?srar?n?n en temel sebebi, bizden elde ettikleri datan?n gerçekten bize ait oldu?unu kan?tlamak ve big datan?n tamamlanmas?na sa?lam bir katk?da bulunmak. Bu sayede o datayla yapabilecekleri her ?eyi daha rahat ve kendilerinden emin bir ?ekilde yapabilecekler. Çünkü o datan?n sahibinden tam olarak emin olacaklar. Biraz ekstrem dü?ünecek olursam (pek ekstrem say?lmaz ya), hakk?m?zdaki datalar?n sat??? esnas?nda bir ?irkete rahatça bu verilerin %100 gerçek insanlardan al?nd???n? söyleyip kazançlar?n? artt?rabilirler.

Ancak bu çabalar? temelde bir hak ihlali ve i?in daha kötüsü bu ihlal pek de kimsenin umrunda de?il. Özel hayata müdahale ve özel hayat?n gizlili?inin hiçe say?lmas? olarak adland?rabilece?imiz bu eyleme kar?? ç?kmas? gereken devletler de bundan faydalan?yor. Hem bu big data ile ?irketlerin ve onlarla ili?kide olan devletlerin kazanc? art?yor, hem de devletler çok fazla çaba harcamadan insanlar hakk?nda bilgi toplayabiliyor (hatta ABD bu çabay? daha da azaltmak için CISPA‘y? ç?kartmaya çal???yor).

Böyle bir durumda internette anonimlik ve anonim kalabilmek temel bir hak olarak kabul edilmesi gereken bir duruma dönü?üyor. Bunu ihlal etmeye çal??anlarla da insan haklar? temelinde mücadelenin önü aç?l?yor asl?nda. Ancak bunun tam olarak nas?l gerçekle?tirilece?inin tart???lmas? ve bu konularda olan bitenlerin daha detayl? bir analizi ?art.

* * *

Bunun yan? s?ra yukar?da bahsetti?im ve karde?imin ba??na gelen durumla ilgili de birkaç sat?r eklemek istiyorum. Çünkü bu örnekte gerçekten saçma detaylar var.

Örne?in kullan?lan hesap neredeyse 4-5 y?ll?k ve karde?imin Facebook kullanmaya ba?lad???ndan bu yana aktif bir ?ekilde kulland??? bir hesap. ?sminde sadece soyad?n?n bulunmamas? (onun yerine iki ismi birden vard?) ve hesab?n hiç bir ?ekilde sorunlu yan? olmamas?na ra?men hiç bir uyar? ya da kontrole ihtiyaç duyulmadan hesab?n an?nda kapat?lmas? fazlas?yla saçma bir hareket. Demek ki ismimizin bir harfini eksik yazsak bile, bir an beklemeyip hesab?m?z? silecek Facebook.

Bir di?er sorun da hesab?n gerçek ismini kullan?p kullanmad???na dair bilginin nas?l edinildi?i meselesi. Bildi?im kadar?yla Facebook herkes hakk?nda detayl? ara?t?rmalara giri?ip herkesin ismi do?ru mu diye kontrol etmiyor. Bu durumda birilerinin can? s?k?lm?? ve hesab? ?ikayet etmi? olmas? gerekiyor. Bu da durumu daha da sorunlu bir hâle getiriyor. Bir hesaba dair gelen ?ikayetlerin asl? kontrol edilmeden hemen do?ru kabul edilmesi ve o hesaba dair i?lem yap?lmas? ne kadar mant?kl?? Hesab?n sahibine ya da onun o olup olmad???n? kontrol amaçl? arkada? listesindekilere sorulmadan, bir kaç can? s?k?lan trollün hareketiyle hesap kapatmak Facebook’un bu tarz konulardaki güvenilirli?ini sorgulamak için fazlas?yla yeterli bence.

* * *

??in özeti, Facebook gün geçtikçe gözümde daha da kullan?lamaz bir yer olmaya ba?l?yor. Kendisiyle ilgili yazacaklar?m? bir tamamlayabilsem kitap olur zaten ama bir çok insana (hatta kimi zaman bölümümle ilgili duyurulara) ula?abilece?im tek yer hâline getirilmi? olmas? hesab?m? kapatmam? engelliyor. Facebook’un anonimlik konusundaki tavr? ve kendilerine olmayan güveni daha da sars?c? hareketler yap?yor olmas? da tüm bunlar?n üzerine tüy dikiyor. Facebook ve yapt?klar? konusunda daha fazla dü?ünülmesi ve bununla ilgili bir ?eyler yap?lmas? ?art san?r?m.