Dün Ezgi Ba?aran’?n Radikal’deki kö?esinde yay?nlad??? “Radikal Te?ekkür” yaz?s?, özellikle Twitter’da oldukça konu?uldu ve tart???ld?. Elbette bunun en önemli sebebi Radikal’in dijitale ta??nmas?yla birlikte geçirdi?i de?i?imin birçok ki?i taraf?ndan memnun edici olmamas? ve buna ra?men Ezgi Ba?aran’?n “Çok iyi gidiyoruz, bak?n ne kadar t?kland?k” ?eklinde bir yaz?yla bu ele?tirilere cevap veriyor olmas?yd?.
Asl?nda bir süredir hem Radikal’in yeni hâlini, hem de genel olarak Türkiye’de dijital yay?nc?l???n ve gazetecili?in nas?l yanl?? anla??ld??? ve bunun nas?l sorunlara neden oldu?u hakk?nda yazmay? planl?yordum. Ezgi Ba?aran’?n yaz?s?n? okuyunca, geç bile kald???m? fark ettim.
En ba?ta ?u çok t?klanma meselesine de?ineyim. Art?k internette niceli?in bir önemi kalmad?. Takipçi sat?n al?nabilen, birçok farkl? yolla t?klanma say?lar?n?n artt?r?labildi?i ve bunlar?n asl?nda websitenize reklam verenler d???nda kimse taraf?ndan önemsenmedi?i bir dönemde t?klanma say?s? art?k övünülecek bir de?er olmaktan ç?kt?. Bunu uzunca bir süredir dünyadaki birçok medya ara?t?rmac?s? ve akademisyen dile getirmekte ama pek dinleyen yok. Böyle büyük say?lar reklam geliri olarak dönmeye devam etti?i sürece de kimsenin önemseyece?ini sanm?yorum.
Radikal’deki yay?nc?l???n niteli?inin dü?ü?ünü de “nefes almak ve ald?rmak” bahanesiyle kurtarmak istemi? Ezgi Ba?aran. Oldukça zay?f bir savunma. ?nternette s?n?r yok, bir websitesinde de sunucular?n?z yetti?i sürece istedi?iniz kadar yay?n koyabilirsiniz. Ama Radikal nitelikli haberler bulman?n neredeyse imkans?z hâle geldi?i, özel haberler yazan gazetecilerini birer birer kap? d??ar? eden bir yer. Nefes ald?rmak istiyorsan?z hepsini birlikte de yay?nlayabilirdiniz, sonuçta nefes almak isteyen sizin “click bait”, magazin linklerinize t?klar, haber almak isteyen d?erlerine. Ama Radikal art?k nefesten ba?ka hiçbir ?ey alman?n mümkün olmad??? bir haber sitesi oldu.
Ama tüm bunlar?n arkas?nda benim gördü?üm daha büyük bir sorun var ve bu sorun dünyan?n geri kalan? için art?k kabul edilip çözülmeye çal???rken henüz Türkiye’ye yeni gelen bir ?ey.
?nternette niceli?i nitelikle e?de?er tutma ve bunu internette yap?lan her ?eyin temelindeki alg? olarak yerle?tirme gibi bir hastal?k söz konusu. ?çeri?in kalitesi, de?eri, ne kadar özenli yaz?ld??? ya da gerçekten bir ?ey söyleyip söylemedi?ini önemsemeden; sadece t?klanabilecek ?eyleri daha da t?klanabilir hâle getirerek yay?nlama hastal??? bu. Eskiden “Buzzfeedle?me” diyordum buna ama Buzzfeed bile bu yay?n politikas?ndaki sorunlar? fark ederek daha nitelikli yay?nlar yapmak için çaba gösteriyor (??çi haberleri muhabiri, dünyan?n birçok ülkesinden yazar veya ara?t?rmac? gazeteciler almak gibi mesela).
Radikal’de (ve Türkiye’de internet yay?n? yapan birçok kurumda) bu hastal??? görmek mümkün. Yay?nlad?klar? ?eylere, ba?l?klar?na, yaz?lar?n? internette duyurma biçimlerine ve maksimum t?klanma almak için gösterdikleri çabaya bakarak bunu görmek mümkün.
Ancak burada modalar hep geriden takip edildi?i ve çok fazla üzerine kafa yorulmadan görülen her ?ey kopyaland??? için ?u anda bu konuda yap?lan tart??malar ve yeni yollar için gösterilen çabalar?n hiçbiri görülmüyor. Son zamanlarda yay?na ba?layan çevrimiçi haber yay?nlar?na ve sitelere bakt???n?zda ilk fark edece?iniz ?ey hepsinin nitelikli yay?nlar yapmay?, “clickbait”den uzak durmay? ve bunun gibi bir önceki dönemin sorunlar?n? geride b?rakmay? hedeflediklerini görebilirsiniz. Çünkü bunun ne kadar sorunlu oldu?unu ve internetin potansiyellerini bo?a harcamaktan ba?ka hiçbir i?e yaramad???n? görüyorlar. Buzzfeed eskiden listicle için girilip vakit öldürülen bir siteyken ?u anda ciddi ara?t?rmac? gazetecilik i?leri yay?nl?yor ve bunu yaparken, Ezgi Ba?aran’?n deyimiyle “nefes al?nacak yerleri” de eskisi kadar merkezde olmasa da yay?nlamaya devam ediyor. Quartz, The Intercept, Daily Dot ve bunun gibi birçok di?er yeni örne?e girmeye gerek bile duymuyorum.
Sonuç olarak Ezgi Ba?aran ?u anda Radikal’in gitmekte oldu?u yolu savunmakta ?srar edebilir ama birçok anlamda art?k gerçekten haber almak için tercih etmedi?im sitelerden birisi olduklar?n? ve birçoklar? için de durumun böyle oldu?unu bilmesi gerekiyor. S?rf t?klanmak için at?lan ba?l?klar, içi bo? haberler, okunmaya de?er bir ?eyler bulman?n imkans?zl??? bunlar?n sebeplerinden baz?lar?.
Yaz?daki birkaç detaya daha de?inmek istiyorum. En ba?ta da “?ikayet ediyorsunuz ama okuyorsunuz” k?sm?na.
Ayr?ca k?z?yorsunuz ama çok da okuyorsunuz televizyon ve magazin dünyas?yla ilgili haberleri.
Radikal’in t?klanma say?s?n?n artm?? olmas? Radikal’in eski okuyucu kitlesinin hâlâ okumaya devam etti?i anlam?na gelmez. Bu de?i?imden benim gibi ?ikayet edenlerin ciddi bir k?sm? art?k Radikal’i takip etmeyi b?rakt?. Böyle tamamen yanl?? bir veri analizini Ezgi Ba?aran’a, bir gazeteci oldu?u için, hiç yak??t?ramad?m.
Türkiye gündemi ne zaman sallansa, dünyada ve bu topraklarda ne zaman ta?lar yerinden oynasa bize geliyorsunuz. (Rakamlar yalan söylemez!)
Bu cümle, özellikle de parantez içindeki o ünlemle yaz?lan tespit içimi ac?tt?, Ezgi Ba?aran için üzüldüm desem yeridir. Rakamlar yalan söylemezmi?. Ezgi Ba?aran hiç mi istatistik üzerine okumad? acaba ya da internette nicelik temelli ara?t?rmalar?n ne kadar sorunlu ve s?k?nt?l? oldu?unu? Acaba son zamanlar?n moda kavram? olan “big data”n?n en büyük s?k?nt?s?n?n ba?l? ba?l?na “rakamlara güvenilemeyece?i” oldu?unu duymad?? Rakamlar e?er isterseniz çok güzel yalan söyler, basit analytics sonuçlar?ndan böyle büyük ç?kar?mlara gidilmez, giderseniz inand?r?c?l???n?z kalmaz (bu konuda kaynak göstermeye bile gerek duymuyorum, bir arama motoruna girip ara?t?rsan?z yüzlerce makale ve ara?t?rma bulursunuz bununla ilgili). Ama Ezgi Ba?aran milyonlarca t?klanan bir sitede yaz?yor, benim blogum günde ~100 t?klanma al?yor. Rakamlar ona güvendi?ine göre o do?ru söylüyordur tabi ki.
(Ayr?ca yazarken emin olmak için taray?c? geçmi?ime bakt?m da, bu yaz?dan önce aylard?r hiç Radikal’e girmemi?im. Her ne kadar RSS okuyucumda ekli olsa da aç?p okudu?um hiçbir haber olmam?? uzun zamand?r.* Demek ki herkes ko?muyormu? Radikal’e.)
Her ne kadar bu kadar incelemi?, ele?tirmi? olsam da en önemli detay? belirtmeyi unuttum. Bu yaz? biz okurlar için yaz?lm?? bir yaz? de?il, bu yüzden bizi bu kadar rahats?z ediyor. Bu yaz? reklam veren, vermeyi planlayan ?irketlere ve reklam ajanslar?na yaz?lm?? bir yaz?. “Böyle ödül ald?k, bu kadar t?klan?yoruz” gibi cümleler, 2015’e girerken sitenin reklam gelirini daha yukar?da tutmak ve önümüzdeki y?l al?nacak reklamlar?n say?s?n? artt?rmak için yaz?lm?? bir brifingden fazlas? de?il. O yüzden bu yaz?ya çok da tak?lmam?za gerek yoktu asl?nda.
Ama bundan ders ç?kart?l?p nas?l internetin potansiyellerini kullanabiliriz üzerine dü?ünülmesi laz?m. ?nterneti t?klan?p reklam paras? toplamak için kullanman?n gazetecilik olmad???n?, burada ?u anda elimizde olan imkanlarla gazetecili?in kalitesini kat kat artt?rabilece?imizi görmemiz gerekiyor. ?u anda gerçekten ara?t?rmac? gazetecilik için, özgür yay?nlar yapabilmek için geçmi?te akla hayale gelmeyecek imkanlar?n içerisinde ya??yoruz ama t?klanma ve reklam geliri pe?inden ko?anlar?n “Radikal” gazeteciler olarak an?lmas?na hâlâ imkan veriyoruz. Bu da bir noktada bizlerin pay?na dü?en ay?p.
*: Bu cümleyi yanl?? anla??lmalar? önlemek için ekledim. Radikal'i hiç takip etmeden bu yaz?y? yazd???m gibi bir alg? olu?mas?n? istemem.
Leave a Reply