Beklenmedik Yolculuklar

(Bu yaz?m ilk olarak Aral?k 2013’te Geekyapar!‘da yay?nland?. Geekyapar! ar?ivlerinde art?k yazar olarak görünmedi?im için buraya ta??yorum.)

Bilgisayar oyunlar?, her ne kadar ço?umuz fark?nda olmasa da, en az sinema kadar edebiyatla iç içe bir alan. Aralar?ndaki al??veri? her geçen gün daha da art?yor ve daha güzel eserlerin ortaya ç?kmas?n? sa?l?yor. Her ne kadar kimi zaman büyük felaketlere neden olsa da, gün geçtikçe hem edebiyat geeklerini hem de oyun geeklerini mutlu edecek daha fazla ?eyle kar??la??yoruz.

Çok da ilginç olmayan bir ?ekilde, bu al??veri? genellikle bilimkurgu ve fantastik edebiyat alan?nda oluyor. Bunun sebebini tahmin etmekse pek zor de?il; bilimkurgu ve fantastik edebiyat eserleri hayalgücüne s?n?rs?z bir alan veriyor ve burada size istedi?iniz gibi oynayabilece?iniz malzemelerle ba? ba?a kal?yorsunuz. Böyle bir imkan, uyarlamalara ve özellikle bilgisayar oyunu senaryosu uyarlamaya oldukça müsait bir malzeme olmalar?n? da sa?l?yor. Hatta J.R.R. Tolkien gibi gerçekten yetenekli bir yazarsan?z sadece harika romanlar yazmakla kalm?yor, eserinizden yap?lan her uyarlaman?n ba?ar?l? bir eser olabilmesini de sa?l?yorsunuz. Elbette Peter Jackson‘?n ya da Neil Young‘?n hakk?n? yemek istemem ama Tolkien‘?n yarat?c?l???n?n etkisini de hiçe saymak olmaz.

Benim oynamaktan en çok zevk ald???m iki roman uyarlamas?n?n da point-and-click tarz?nda olmas? sadece bir tesadüf, ba?tan söyleyeyim. O iki oyunsa Harlan Ellison‘un k?sa öyküsünden uyarlanan ‘I Have No Mouth And I Must Scream‘ ve William Gibson‘?n ilk ve klasik roman?ndan uyarlanan ‘Neuromancer‘.

Neuromancer benim için en önemli romanlardan birisi, hatta bilimkurguya olan sevgimin ba?l?l??a dönü?mesini sa?layan bir eser bile diyebilirim. Bu yüzden oyununu görür görmez oynamak istedim ve aç?kcas? hayal k?r?kl??? ya?ad???m da söylenemez. Oldukça ba?ar?l? ve romana uygun denilebilecek bir uyarlamayd?. I Have No Mouth And I Must Scream de keyifle okudu?um bir öyküydü ve oyununun da bir o kadar keyifli ve ba?ar?l? olmas? beni oldukça mutlu etmi?ti. Bunlar?n yan?nda Frank Herbert‘ün ayn? isimli roman?ndan uyarlanan ve 1992’de ç?kan ‘Dune‘ da oldukça ba?ar?l? bir uyarlama olarak an?lmay? hakediyor.

Günümüze do?ru geldi?imizde kar??m?za iki büyük edebiyat serisi ç?k?yor: Harry Potter ve Lord of the Rings / Hobbit.

Bu iki seriye ba?l? oyunlar?n roman de?il film uyarlamas? olarak an?lmas? gerekti?ini dü?ünenler olsa da, ben o kadar kesin bir ayr?m?n mümkün olmad???n? dü?ünüyorum. Oyunlar?n filmlerle ayn? dönemlerde ç?k?yor olmas?, yap?mc?lar?n filmleri temel ald??? anlam?na gelmez, ki iki oyunun da filmleri elinin tersiyle itip, direkt kitaba odaklanan oyunlar? oldu. Dosyam?zda inceleyece?imiz 2003 yap?m? The Hobbit, 2006 ç?k??l? Lord of the Rings Online: Shadow of Angmar, 2001-2004 aras?nda ç?km?? ilk üç Harry Potter oyunu bunlara örnek.

Fakat e?er beyaz perdeyi pas geçip, direk sayfalardan monitörlere atlayan bir eserlere döneceksek, ku?kusuz Metro 2033‘ten söz etmemiz gerekiyor. Roman?n ilginç bir konu seçmi? ve bunu ba?ar?l? bir ?ekilde anlatabilmi? olmas?, üzerine oyunun da bu öyküyü güzel bir ?ekilde uyarlayabilmesi san?r?m bu ba?ar?n?n temelinde yatan en önemli sebepler. Ayr?ca oyunun yakalad??? ba?ar?, daha önce hiç ad? duyulmayan bir yazar?n bir anda her dilde raflar? doldurabilmesini sa?lad?. E?er oyun ç?kmasayd?, büyük ihtimalle roman? Türkçe’de okuma ?ans? bulamayacakt?k.

Elbette sadece bunlardan ibaret de?il uyarlamalar. The Witcher, Dante’s Inferno, Parasite Eve, American McGee’s Alice, Sherlock Holmes: The Awakened gibi birçok roman uyarlamas? ya da romanlar? temel alan oyun var. Bunlardan baz?lar? esere belli bir ölçüde sad?klar, bir bölümü ise ana materyali tamamen ba?ka bir biçimde hayal ediyorlar. Dante’s Inferno ?lahi Komedya‘n?n ne tonuna, ne de ruhuna sad?k kalmay? tercih etmiyor, American McGee’s Alice ise Alis Harikalar Diyar?nda‘n?n görünürdeki havas?n? de?il; sat?r aralar?nda gizli havas?n? solutmay? tercih ediyor.

Elbette uyarlamalar tek tarafl? olmuyor. Birçok oyunun öyküsü de romanla?t?r?l?yor. Bunlar kimi zaman oyunun as?l öyküsünü bir romana çevirmekle kal?rken kimi zaman da oyunun öyküsünü besleyen, onu daha detayl? bir hâle getiren, oyundaki hikayenin öncesini veya sonras?n? anlatan eserler oluyor.

Oyunlardan romanlara uyarlamalarda ba?ar?l? olanlar genellikle ikinci tarzda yaz?lan eserler oluyor. Bunlar oyunlar?n hayranlar?na hitap ettikleri gibi, sadece eserin tarz?n? sevenler taraf?ndan da zevkle okunabilecek eserler. Ayr?ca ikinci gruba giren bu eserlerin genellikle seriler hâlinde yaz?lmalar? da bir di?er ortak noktalar?.

Aralar?nda hem sat?? ve ilgi anlam?nda hem de edebiyat anlam?nda en ba?ar?l? kabul edilenlerden dördü; Doom, Diablo, Starcraft ve Warcraft (alt dal? World of Warcraft ile birlikte). Aç?kcas? bu oyunlar?n birço?unun senaryosunu oldukça ba?ar?l? buldu?um için, bunlardan ba?ar?l? roman uyarlamalar?n?n yap?lmas?na da çok ?a??rmad?m. Sadece senaryo da de?il, e?er oyun üzerine in?a yap?labilecek bir dünya yarat?yorsa muhtemelen sa?lam bir kalem, o dünyaya sa?lam bir roman dikecektir.

Elbette bunlar?n yan? s?ra pek haberimizin olmad??? ya da Türkçeye çevrilmedi?i için buradaki oyuncular taraf?ndan çok bilinmeyen birçok uyarlama da mevcut. Metal Gear Solid serisi, Tom Clancy’s Splinter Cell serisi, Assassin’s Creed serisi, Hellgate: London üçlemesi ve Mass Effect serisi bunlardan sadece birkaç?. Bu uyarlamalar?n pek ço?unun; özellikle de dünya in?as?na pek ehemmiyet göstermeyen oyunlar? temel alanlar?n?n promosyon mantalitesiyle üretildi?ini söylemek mümkün. Yoksa Battlefield 3’ün bir roman uyarlamas?na sahip olmas?n? ba?ka nas?l aç?klayabiliriz bilmiyorum..

Tüm bunlar?n gerçekle?mesini sa?layanlarsa yazarlar. Onlar bu eserlerin ortaya ç?kmas?n?, bu eserlerin uyarlanmas?n? sa?l?yor. Ancak genellikle arka planda b?rak?l?yorlar ve çok fazla isimleri an?lm?yor. Örne?in senaryosuyla herkesi kendisine ba?layan Half-Life ve Portal serilerinin yazar? Marc Laidlaw‘? ve onun oyun senaryolar? yazmadan önce oldukça ba?ar?l? bir bilim kurgu yazar? oldu?unu bilen çok az insan var.Ayn? ?eyi Jeffrey Yohalem, Jesse Stern, Rhianna Pratchett gibi isimler için de söylemek mümkün.

Bununla birlikte son zamanlarda baz? yazarlar ayn? zamanda oyun yazmaya da merak salm?? durumda. Bunlar?n içinde en çok merak ettiklerim, favorim yazarlar?mdan olan John Scalzi ve Neil Gaiman’?n projeleri. John Scalzi, Morning Star ismini verdikleri, tabletler ve ak?ll? telefonlar için haz?rlanan oldukça ilginç bir space adventure tarz? oyun projesinde ve ayn? zamanda senaryosunu yaz?yor. Neil Gaiman ise Wayward Manor isimli bir puzzle adventure oyunuyla 2014 bahar?nda kar??m?za ç?kacak. Gördü?ümüz gibi sadece öyküler de?il, yazarlar da oyunlarla romanlar aras?nda dola??yorlar.

Her ne kadar oyun kritiklerinde ve oyun al?rken yapt???m?z seçimlerde pek belirleyici olmasa da benim için oyunlar?n senaryolar?, anlatt?klar? öyküler oldukça önemli. Senaryosu olan bir oyun oynayacaksam bana ne anlatt???, nas?l bir hikayenin içinde oldu?um, bunun ba?ar?l? anlat?l?p anlat?lmad??? öenmlidir. Oyun ad?n? vermi? olsak da, bize bir hikaye anlatt?klar?n? ço?u zaman unutuyoruz. Bu al??veri?, asl?nda bu hikayelerin oyunlar için ne kadar önemli olduklar?n?n da bir göstergesi. Ba?ar?l? romanlar?n ba?ar?l? oyunlar?, ba?ar?l? oyunlar?n ba?ar?l? romanlar? ortaya ç?karabilmesinin sebebi de bu asl?nda. E?er Tolkien gerçekten yetenekli bir yazar olmasayd?, Hobbit‘i izlemesi veya Lord of The Rings oyunlar?n? oynamas? da bu kadar keyifli olmayacakt?.