(Bu yaz?m ilk olarak May?s 2014’te Geekyapar!‘da yay?nland?. Geekyapar! ar?ivlerinde art?k yazar olarak görünmedi?im için buraya ta??yorum.)
Oyunlarda ölümü dü?ündükçe gerçek hayattaki veya felsefedeki ölümle asl?nda ne kadar da ters dü?tü?ünü fark etmemek elde de?il. Oyunlarda ölüm genellikle bir yeniden ba?lamay? veya kaybetmeyi i?aret eder. Oyunlarda as?l amaç ölmeden sonuna kadar gelebilmeyi ba?armakt?r ya da ölmeden gidebildi?in kadar ileri gitmek. Ancak gerçek hayat? dü?ündü?ümüzde ölüm tam tersine as?l sona varma olarak dü?ünülebilir. Çok kaba bir dü?ünce olarak görünebilir ama gerçek hayat? oyun olarak dü?ünürsek, oyunu bitirmek için ölmek gerekir.
Heidegger bunu felsefede en ilginç ?ekilde ortaya koyanlardan birisi. O, ölümün “ya?anamaz” bir ?ey oldu?unu ve asl?nda hepimizin ölüme gitmek için ilerledi?imizi aç?k bir ?ekilde anlat?yor. Onun için ölüm kötü bir ?ey de?il, ölümden kaç?nmam?z ya da ölümü ertelemeye çal??mam?z anlams?z bir tav?r. Onun yerine sadece bize ait olacak olan bu deneyime haz?rlanmak ve onu içselle?tirmek as?l yap?lmas? gereken ?ey.
Oyunlar ise ölümü ve bizim ölüm alg?m?z? ciddi bir ?ekilde de?i?tirme gücüne sahip ve bunu nas?l de?i?tirebildiklerini de zaman zaman gösteriyorlar. Oyunlardaki karakterin ölümü asl?nda bizim deneyimimize dönü?üyor ve o karaktere bile ait olmayan bu deneyimi biz sahipleniyoruz ve buna göre tepki veriyoruz. Oyundaki karakterle kendimizi birçok noktada özde?le?tiriyor olsak da onun ölümü söz konusu oldu?unda kendimizi d??ar? çekip onu bu durumla ba? ba?a b?rak?yoruz. Ve ard?ndan respawn olarak “ayn? karakterle” yolumuza devam ediyoruz.
Bir di?er ilginç ölümle etkile?im de ölümün bir beceriksizlik belirtisi olarak kar??m?za ç?kmas?. Oyunlarda ölmek genellikle yetenek eksikli?i ya da oyunu oynamay? becerememek olarak görülüyor. Hatta multiplayer oyunlarda ölmek gibi bir hata yaparsan?z birlikte oynad???n?z arkada?lar?n?zdan nas?l tepkiler alaca??n?z? biliyorsunuzdur. Ancak gerçek hayattaki ölümlere, e?er sosyal darwinizmin suyunu ç?kartan birisi de?ilseniz, böyle tepki vermemizin imkan? yok. Çünkü gerçek hayatta tecrübe edinip bir daha deneme, ya da kolay moda geçme yok.
Bununla birlikte oyunlarda daha dikkatli davranan ve sanki gerçek hayattaym?? gibi çok ince dü?ünerek ve ölmemeye ciddi bir çaba harcayarak oynayanlar? da sevmiyoruz. Çünkü oyunun aksiyonunu ve h?z?n? dü?ürdüklerini, oyundan keyif alamad?klar?n? dü?ünüyoruz böyle oynayanlar?n. Ancak ayn? zamanda oyunda ölenlere de beceriksiz diyor ve hatta ölümleri bizi etkiliyorsa k?z?yoruz bile. Ölümle çok garip ili?kiler kuruyoruz oyunlar söz konusu oldu?u zaman.
Bunu biraz olsun a?abilen tek oyun Sims gibi hayat simülasyonu dedi?imiz oyunlar ancak orada bile ölüm oyuna yeniden ba?lamaktan fazlas? olmuyor. Ancak zaman zaman Sims karakterinin ölümüne bir yak?n?n? kaybetmi? kadar üzülenleri görüyorum. Bu asl?nda oyundaki ölümle farkl? bir etkile?im biçiminin de ortada oldu?unu gösteriyor bizlere. Ancak burada da ?öyle bir s?k?nt? do?uyor: Oyuna ba?lad???m?z andan bu yana kendimizle özde?le?tirdi?imiz bu karakter neden ölümüyle birlikte bizim d???m?zda bir ?eye dönü?üyor? Buna potansiyel bir cevap olarak ölümü ba?ka türlü deneyimleme ?ans?m?z?n olmamas?n?, daha do?rusu ölüm deneyiminin ba?ka türlü nas?l olaca??n? bilemememizi sunabiliriz san?r?m. Çünkü gerçekten kendi ölümümüzü bile deneyimlemenin mümkün olup olmad???n? bilemiyoruz ?u anda.
Peki bunun d???na ç?karak bir oyun tasarlamak mümkün olablir mi? Hayat?n ve ölümün tam anlam?yla içselle?tirerek ya?and??? bir oyun söz konusu olabilir mi? Elbette birçok büyük felsefi sorunla kar?? kar??yay?z böyle bir ?eyi yapabilmek için. Ancak en az?ndan Heideggerci yakla??mla bir oyun deneyi ilginç sonuçlar verebilir. Ölümün ve bu “ki?isel öncesi deneyime” (ki buna deneyim demek mümkün mü tart??mas? bile büyük bir sorun) haz?rl???n temele al?nd??? bir oyun nas?l kurulabilir ya da böyle bir ?eyi kurman?n mümkünlü?ü dü?ünmesi bile oldukça keyifli sorunlar. Böyle bir oyunu nas?l bir kurguyla kurabiliriz? Belki art?r?lm?? gerçeklik veya sanal gerçeklik teknolojileri bize yard?m edebilir. Ya da tam tersine text-based bir oyun bunu daha m? iyi verebilir bize? Yoksa en iyi çözüm bunlar? bir kenara at?p uzayl?lar?n ortas?na ölümüne atlamak m??
Leave a Reply