Çanlar Bilgi Ça?? ?çin Çal?yor [29.01.2012]

(Bu yaz?m ilk olarak 29 Ocak 2012?de Jiyan.org‘da yay?nlanm??t?r.)

21. yüzy?l itibariyle Bilgi Ça??’n? iliklerimize kadar hissetmeye ba?lad???m?z art?k hepimizin inkar edemeyece?i bir gerçek olarak önümüzde duruyor. Bilginin öneminin ve de?erinin çok daha iyi anla??lmaya ba?lad???n? ve birçok ?eyin art?k “bilgi”nin ekseninde dönmeye ba?lad???n? görebiliyoruz.

‘Siberuzay’ ve ‘bilgi’ bu kadar etkili bir hale gelince do?al olarak iktdar?n bu alanlarda hakimiyet iste?i de kaç?n?lmaz oluyor. ?ktidarlar, t?pk? ülkelerinde kurduklar? hakimiyet gibi, siberuzayda da ayn? rahatl??? ve huzuru ya?amak istiyorlar. Ancak bu pek de öyle olacak gibi görünmüyor.

Peki siberuzayda neler oluyor gerçekten? Malumumuz büyük bir ço?unluk hâlâ siberuzay?n, teknolojinin, bilgi ça??n?n inkâr?na ve onsuz bir ?ekilde yollar?na devam etme konusunda oldukça ?srarc?. Bu da birçok detay?n (gerçi detay denilemeyecek kadar büyüyorlar gün geçtikçe ama) gözlerden kaçmas?na ve aksak ad?mlar at?lmas?na neden oluyor. Elbette her aksak ad?m i?leri daha da zorla?t?rmaya ve hareketleri daha da sakatla?t?rmaya ba?l?yor.

Öncelikle bir geçmi?e gidelim, oradan k?sa k?sa bugüne do?ru ad?m ad?m gelerek bugüne varal?m. Ondan sonra da bugünden ve biraz daha ilerisinden konu?uruz.

* * *

?nternetin temellerinin at?ld??? zamandan bu yana en temel özelli?i tamamen merkezsiz bir yap?s? olmas?yd?. Yani hiçbir ?ekilde bir merkez üzerinden kontrol tam manas?yla mümkün olam?yor. Siberuzay bir anlamda otoritelere kar?? 1-0 önde ba?l?yor oyuna. Bu da insanlara bir anlamda iktidars?z bir gezegenin özetini, tad?ml?k bir parças?n? vermi? oluyordu. Elbette insanlar?n fazlas?yla ho?una gitti bu durum (e?er gitmeseydi ?u an bu yaz?y? okudu?unuz alan bile olmazd? büyük ihtimalle). Ancak bu durum do?al olarak iktidarlar?n pek ho?una gitmedi.

Bunun için do?al olarak internete ba?lanma hakk?n? insanlara da??tma görevini ?irketlere vererek bir ön kontrol noktas? olu?turuldu. Bu sayede ?irketlerin yard?m?yla gerekti?i anda müdahele yapabilme ?anslar? do?mu?tu. Ancak unuttuklar? önemli bir nokta vard?; interneti yaratan insanlar bu kontrolden kurtulmak için yaratm??lard? ve bunun önüne geçebilmek ad?na her ?eyi yapabilirlerdi. Çünkü bir anlamda ev sahibi tak?m iktidarlar ve ?irketler de?il, kullan?c?lard?.

Öyle de oluyor diyebiliriz ?u an için. Gizlili?i, serbest payla??m?, anonim olma hakk?n?, fikir özgürlü?ünü koruyabilmek için internette yüzlerce yol bulmak mümkün (ve birinin ba??na bir ?ey gelse bile yerine on tane yeni yol geliyor). Bu yollar?n bulunmas? elbette i?imizi kolayla?t?r?yor ancak hâlâ iktidarlar?n ve ?irketlerin elinde tam manas?yla saf d??? b?rak?lamam?? bir silah söz konusu; yasalar.

Siberuzay ‘netda?’lar?n?n ba?lang?çta yasalar? gözard? etmesinin iki sebebi olabilir; birincisi siberuzaydaki kanunla?mam?? ve çok ciddi yapt?r?m? olmayan baz? kurallar d???nda tamamen özgür bir alanda olmalar?, ikincisi de büyük k?sm?n?n gerçekten umrunda olmamas?. Ancak bu silah bir süre sonra gerçekten siberuzay? rahats?z edecek hale gelmeye ba?lad?.

Yasalar?n bu kadar sertle?mesini isteyen iki grup elbette ki iktidarlar ve ?irketler. ?kisi farkl? amaçlardan dolay? istiyor olsalarda asl?nda temelde iki grubun da derdi bilginin özgür dola?abiliyor olmas?. Sonuçta; ayn? torrent veya P2P a??ndan hem bir ?irketin milyon dolarl?k filmini hem de bir devletin halk?na yapt??? i?kencelerin videolar?n? indirebilirsiniz. Ya da bir payla??m sitesinden bir ?irketin en büyük grubunun son albümünü indirirken bir yandan muhalif bir grubun eylem esnas?nda yedi?i dayaklar?n fotolar?n? alabilirsiniz. Hatta bir blog bir yay?nevinin kitab?n? herkesin okumas?na açarken bir yandan devletlerin gizli silah anla?mas? belgelerini de yan?nda payla?abilir.

Siberuzayda bu kadar özgür dola?an bilgi tehlike demektir onlar için ve bir ?ekilde müdahele etmeleri ?artt?. Kosova’da, Afganistan’da, Irak’ta ve daha bir çok yerde ortaya ç?kar?lan sava? suçlar?ndan bir çok filmin, müzik albümünün neredeyse yay?na girer girmez serbestçe ula??labilir olmas? onlar?n gözünde ayn?yd? ve ayn? ?ekilde müdaheleyi ?art görüyorlard?. Bu yüzden de hiç olmad??? kadar büyük bir ittifak olu?tu ve bu ittifak gün geçtikçe daha da güçlü sald?rmaya ba?l?yor.

Bu sald?r?lar?ndan hat?rlatma amaçl? k?sa bir ba?l?k derlemesi yapacak olursak; Torrent sitelerini kapatma çal??malar?, Wikileaks’i kapatt?rma ve kurucusu Julian Assange’i yalan bir suçlamayla ev hapsine mahkum etmek, gizli belgeleri payla?t??? için Bradley Manning’i hapise atmak ve i?kence yapmak, torrent ve payla??m sitesi sahiplerini, ‘Anonymous’ üyesi dedikleri* rastgele birilerini tutuklamaya çal??arak gözda?? verme giri?imleri, Megaupload’? kapatma çabalar?, SOPA, PIPA, ACTA, 5651, Güvenli ?nternet gibi ülkelere ve zamana göre isimleri de?i?en devasa sansür ve sansür için yasa denemeleri ve daha ?u anda akl?ma gelmeyen birçok ?ey.

Yukar?da akl?ma gelenlerin ço?u son birkaç y?l içerisinde olmu? ve olmakta olan olaylar. Yani bilginin özgürlü?üne kar?? siberuzay’? dünyala?t?rma çabas? büyük bir h?zla art?yor gün geçtikçe. Bu vah?ili?in ve sald?rgan halin artmas? internetin baz? büyük a?lar?nda da bir korkuya ve kendilerini koruma ihtiyac?na yol aç?yor. Bu ihtiyaç da bizlere otosansür olarak geri dönüyor. Mesela Facebook’ta The Pirate Bay ve ona benzer birçok payla??m a??n?n linkleri ‘zararl?’ oldu?u için payla??lam?yor. Benzer ?ekilde Twitter ülkelere özel hesap ve kelime sansürü hizmetine ba?lamak üzere, bir anlamda iktdarlar?n izin vermedi?i tweetler görünmez olacak.

* * *

Tüm bu süreç içerisinde en sert süreçlerden birini ya?ad???m?z? söylersem herhalde çok fazla itiraz almaz. Megaupload’?n kapat?lmas?, ç?kart?lmaya çal??an sansür yasalar? ve daha birçok e?likçisiyle birlikte asl?nda kilit bir noktaya do?ru yakla??l?yor. Ço?umuz görmemek konusunda ?srar etse de internet ve siberuzay iktidara ?u ana kadar en büyük hasar? vermeyi ba?aran araç ve iktidarlar ve ?irketler bunu birço?umuzdan daha fazla ciddiye al?yor. Çünkü fark?ndalar ki burada iktdar? sa?lamalar? gerçek dünyada yapt?klar? kadar kolay ve mümkün de?il. Bu da elbette bir güç sahibini en fazla rahats?z edecek ?eydir.

Bu durumu tan?mlamak için birçok yöntem, birçok bak?? aç?s? kullan?labilir. Kimisi hakl?, kimisi haks?z. Çok daha uzunca incelemek, üzerine dü?ünmek gerekiyor. Özellikle de bu topraklarda, çünkü dünyada bu konuda temeller yerine at?lm?? olsa da burada hâlâ emekleme halindeyiz. Bu yüzden bu konuya bir giri? yapabilmemiz için yazd?m bu yaz?y?.

Kapan??ta durumu çok da güzel özetleyen bir al?nt?yla bitirmemde fayda var. Bu konuda ki?isel fikirlerimi ve en az?ndan siberuzay?n ciddi bir k?sm?n?n görü?lerini özetleyen bir al?nt?. Steal This Film II’de** Sebastian Lütgert aynen ?öyle diyor;

“Devasa bir görüntü veritaban? ?irketi olan Ghetty Images’?n ba?kan? ve dünyadaki en büyük fikri mülkiyet hakk? sahiplerinden biri olan Mark Ghetty, bir keresinde ?öyle demi?ti: “Fikri mülkiyet 21. yüzy?l?n petrolüdür.” ?lginç bir ifade bu; tek bir sözcü?e indirmek gerekirse, bu sava? demek. Ghetty, bu sözleriyle sava? ilan etmi?tir: Nas?l ?imdi do?al kaynaklar?n kullan?m? için sava??yorsak, bu malzemeler için, görüntüler, fikirler, metinler, dü?ünceler, bulu?lar üzerindeki bu sanr?sal haklar için sava?aca??z. Sava? ilan etmi?tir. Garip bir tür sava?. ?ahsen ben bunu ciddiye alaca??m.”

*: Anonymous dedi?imiz kavram?n içeri?ini bilenler neden ‘dedikleri’ dedi?imi anlam??t?r ancak bilmeyenler için ?uraya bir yönlendirme yapmamda fayda var: http://theevilhackerz.com/magazine-01-low.pdf

**: Steal This Film serisi özellikle ‘fikri mülkiyet’ ve ‘korsanl?k’ konular?nda ba?ucu eseri say?labilir. ?zlemek isterseniz:http://www.stealthisfilm.com/Part2/download.php