Yazar ve Para Meselesi

(Bu yaz? ‘?imdi yaz, ileride otomatik cevap olarak kullan?rs?n‘ serisinin bir parças?d?r.)

“Yazar dedi?in aç kalmal?d?r. Ne olursa olsun paray? umursamamal?, açl?ktan ölse bile yazd?klar?ndan para kazanmay? dü?ünmemelidir. Zaten yazarl?k bir kariyer ya da hayat?n? geçindirebilece?in bir ?ey olamaz. Yazarlar açl?ktan ve paras?zl?ktan ölmeli ki biz de edebiyat dünyam?z?n vasatl??? ve aç yazarlar edebiyat? üzerinden yolumuzu bulabilelim.”

Edebiyat dünyas?n?n ö?üt veren kalemlerinin bir özetini okudunuz az önce. Kendilerinin yazar olmak isteyenlere verdi?i tavsiyeler k?saca böyle. Asl?nda bir noktada anl?yorum onlar? da, bir hayal dünyas?nda ya?ad?klar? için böyle ?eyleri savunmalar? gayet mant?kl?. Profesyonel yazarl?k diye bir ?eyden haberleri olmayabilir ya da kendisini yazmaya adayanlar?n faturalar?n?n ve kiralar?n?n devlet taraf?ndan ödendi?ini zannediyor olabilirler. Belki de s?rf idealist kafa yap?lar? yüzünden kendileri d???nda daima telifle yazmak isteyenleri sat?lm??l?kla ya da edebiyat? satmakla suçlamay? al??kanl?k hâline getirmi?lerdir. Her ?ey mümkün ama yine de bu saçmalad?klar? gerçe?ini de?i?tirmiyor.

Bu z?rvalar art?k beni delirtmeye ba?lad?. Genellikle her sanatç?ya ama en çok da yazarlara kar?? böyle bir haks?zl?k ve bana göre terbiyesizlik yapanlara bir dur denmesi gerekiyor. Hem yazmak isteyenlere “Kendinizi buna aday?n” tarz? bol keseden ö?ütler saç?p hem de “Sen yazd?klar?n? satmaya m? çal???yorsun” ikiyüzlülü?ü art?k mide buland?r?c? bir hâl ald?.

• Yazarlar da para kazanabilir. Hatta kazanmak zorundad?rlar. Yazarken vaktimizi, zihnimizi bir ?eye ay?r?yor ve ona bir emek harc?yoruz. Yani çal???yoruz. Belki sizin için çal??mak sadece i?çilere özgü bir eylem olabilir ama burada da bir emek ve zaman harcan?yor ve bunun da hakk?n?n verilmesi gerekiyor.

• Profesyonel yazarl?k diye bir gerçek var ve bunu art?k kabul etmek zorundas?n?z. Yazar?n yazd???n?n kar??l???n? istemesi onun en do?al hakk?d?r. Sonuçta yazarlar da kira-fatura ödüyor, yemek yemeleri gerekiyor, hayatta kalabilmek için para harcamalar? gerekiyor. Sizin o camdan hayallerinizi parçalam?? olabilirim ama ya?ad???m?z dünya bunu gerektiriyor.

• Bu yüzden bir yazar sizden telif istedi?inde onu sat?lm??l?kla suçlamaktan ya da edebiyat yaparak ba??n?zdan savmaktan vazgeçin. Hele bir de parayla sat?lan, içerisine reklam alan yay?nlar bunu yapma yüzsüzlü?ünü b?raks?n art?k. O kazand???n?z paralar? içki sofralar?na ya da kendi cebinize ataca??n?za yazarlar?n?za hakk?n? ödeyin.

• Yazarlar?n elbette çok büyük maddi beklentileri yok, hatta büyük k?sm? ek i?ler de yapmak zorunda kal?yor. Ancak siz bunu olmas? gerekenmi? gibi sunma hakk?na sahip de?ilsiniz. Sizin yapman?z gereken yazarlar?n daha iyi eserler ç?kartabilecek kadar rahat olabilmesinin yollar?n? açmak. Günde on saat çal???rken veya kiray? faturay? nas?l yeti?tirece?ini dü?ünürken ba?ar?l? metinler ç?kartmak pek mümkün olmuyor do?al olarak.

• Arkada?l?k/siyasi fikir ortakl??? ba?ka yazarl?k ba?kad?r. Bir yazar sizinle ayn? politik görü?e sahipse ya da sizinle yak?n arkada?sa, sizin için bedava yazaca?? anlam?na gelmez. Kendisi isterse böyle bir ?eyi gönüllü olarak yapabilir ama bunlar istisnad?r ve böyle bir ili?kiniz olmas? ona telif ödemeyece?iniz anlam?na gelmez.

• Herkesin telif ödeyecek durumu olmayabilir ya da ba?ka ko?ullar bunu geciktirebilir. Bu tarz durumlarda imtiyaz tamamen yazardad?r, sizde de?il. Yazar?n böyle ?eyleri kabul edip etmeme hakk? sakl?d?r. E?er profesyonel bir i? yap?yorsa ve telif için baz? ön ko?ullar söz konusuysa da bu lafta anla?malarla de?il, imzal? sözle?melerle yap?l?r. Bu sayede yazara kaz?k at?lamaz.

• Bir sözüm de “ismim duyulsun yeter” yazarlar?na. Bunu yapmay? b?rak?n art?k. ?sminizin bir yerde görünmesinin size faydas? s?n?rl? ve siz de dahil bütün yazarlara zarar veriyor. Çünkü sizin yüzünüzden insanlar “Nas?l olsa bedava yazacak bir salak bulurum, niye birilerine para ödeyeyim ki?” diye dü?ünmeye ba?l?yor ve hem sizin sayg?nl???n?z dü?üyor hem de insanlar?n yazd?klar?n?n kar??l???n? almas? daha da zorla??yor.

Son cümlemi biraz açmak istiyorum. Evet, e?er kendinizi bir yazar olarak görüyor veya öyle konumland?r?yorsan?z, bedava yazmak ya da yazd???n?z?n hakk?n? istememek hem sizin hem de yazd?klar?n?z?n de?erini dü?ürüyor. Yazmak da di?er tüm meslekler gibi bir emek harcamay?, bir zaman ay?rmay? gerektiriyor ve siz tüm bunlar? yap?p bunu birilerine size hiçbir ?ey vermeden kullans?n diye veriyorsan?z bu onlar?n gözünde de?erinizi dü?ürür. Hastaneye gitti?inizde bedava ameliyat yapan bir doktor görüyor musunuz? Ya da ürettiklerini hallere bedava gönderen bir çiftçi? Onlar?n emeklerinin ve zamanlar?n?n kar??l??? ödeniyorsa bir yazar?n da ödenmeli. Bunu net bir ?ekilde ortaya koymazsan?z bir süre sonra sizi hiçbir ?ekilde umursamay?p daima cepte ve bedava gören insanlarla muhatap olmak zorunda kal?rs?n?z.

• Yukar?daki maddeyle ba?lant?l? olarak; bir yazar elbette e?lence için yazabilir. S?rf bir ?eyler yazmak istedi?i için yazabilir ve bunu bedava olarak bir yerlere koyabilir (bkz: ?u anda okudu?unuz blog). Ancak birileri bir yazar olarak sizden yaz? istiyorsa bu bir i?tir ve bunun kar??l???n? ödemesi gerekir. E?er gerçekten bir yazar olarak hayat?n?z? sürdürmek istiyorsan?z bunu net bir ?ekilde ortaya koyman?z laz?m ve bir yazardan yaz? isteyecek herkesin de bunu art?k kafas?na sokmas? laz?m.

Kendisini profesyonel bir yazar olarak konumland?ran ve hayat?n? yazarak geçirmek isteyen birisi olarak bu konudaki fikirlerimi aç?k bir ?ekilde belirtmem gerekti?ini dü?ündüm ve sonucunda bu yaz? ç?kt?. Yazarlar?n, müzisyenlerin, tasar?mc?lar?n, coderlar?n k?saca akl?n? kullanarak bir ?eyler yaratan ve hayat?n? bunlar? yaparak geçirmek isteyen insanlar?n eme?ini sömürmeye, onlar? kullanmaya çal??anlara ve kendini bilerek ya da bilmeyerek kulland?ran arkada?lara hitap ediyor bu yaz? ayn? zamanda. Diledi?iniz gibi kullan?n, da??t?n, hatta sizden bedava i? yapman?z? isteyenlere cevap olarak bu yaz?n?n linkini gönderin.

Son olarak John Scalzi’nin bu konudaki tavr?n? ve bana kal?rsa bu yaz?n?n hitap etti?i herkesin de sahip olmas? gereken tavr? özetleyen görseli sizlerle payla?mak istiyorum:

Söyleyeceklerim bu kadar.