Sansür ve Gözetim Tart??malar? Üzerine

?imdi size iki olay anlataca??m ve ard?ndan bunlar üzerine biraz konu?aca??z.

1) San Francisco’da ya?ayan 13 ya??ndaki Ben Blum, Snowden s?z?nt?lar?ndan ve NSA’in yapt?klar?ndan fazlas?yla etkileniyor ve bunun üzerine bir ?eyler yapmak istiyor. Video çekmeye ve film yapmaya merakl? oldu?u için de bu konuyla ilgili bir belgesel çekmeye karar veriyor. Bu belgesel için EFF ofisine görü?meye gidiyor, eskiden NSA’den belge s?zd?rm?? bir ba?ka whistleblowerla görü?üyor. Ve ard?ndan haz?rlad??? bu belgeseli Youtube’dan herkesle payla??yor.

2) Bu olay Cardiff, Wales’den. 13 ya??ndaki Melody, okulunun “daha iyi hizmet edebilmek ve yemekhane s?ralar?n? azaltabilmek” için tüm ö?rencilerin parmak izini toplamak istemesinden rahats?z oluyor. Parmak izini okuluna vermek istemiyor ve bunun üzerine bir eylem ba?lat?yor. Parmak izini asla vermedi?i gibi her ö?le yeme?inde yemekhaneye maskeyle girerek eylemini arkada?lar?na da duyuruyor. Yemekhane çal??anlar?n?n zorla parmak izi almaya çal??mas?na ra?men de vazgeçmi? de?il.

Böyle olaylar? duydukça mutlu oluyorum. Ço?u zaman yeti?kinler bile bu kadar duyarl? olamazken, çocuklar?n böyle harika hareketler yapmas? insana umut veriyor. Ama bir yandan da böyle olaylar gördükçe içten içe sinirleniyorum da. Çünkü bunlar daima Türkiye d???ndaki bir ülkede olmu? oluyor. Her seferinde de “Neden böyle ?eyleri bir kez olsun ?u ülkede göremiyoruz? Ülke sansür ve gözetim konusunda her geçen gün daha da kötüle?irken neden bu kadar az ses ç?k?yor?” diye dü?ünüp do?ru düzgün bir cevap bulamadan kal?yorum.

Ancak buna dair baz? ?üphelerim var art?k, en az?ndan gözlemlerim bana baz? ?eylerin buna büyük anlamda sebep olmu? olabilece?ini söylüyor.

Sebep 1: Herkesin Uzman Kesilmeye Çal??mas?

Bana göre en önemli sebeplerden birisi bu. Hayatlar?nda bu konulara dair do?ru düzgün bir ?eyler okumam??, daha önce iki kelime etmemi? hatta benzer konularda tam tersi yönde tav?r alm?? insanlar ?u anda konunun uzmanlar? kesildiler ve her yerde at?p tutmaya ba?lad?lar. Konuya dair do?ru düzgün bilgisi olmayan insanlar?n bir konu hakk?nda uzman kesilmesi de, do?al olarak insanlar?n bir ?eyler ö?renebilme ihtimalini oldukça dü?ürüyor. Bilip bilmeden at?p tutan ve yorum yapan o kadar çok “uzman” var ki ortal?kta, insan?n bir ?ey ö?renmesi mümkün de?il zaten.

Bunun sebebi de toplumun “ne i? olsa yapar?mc?l???” san?r?m. “Bir yerde ‘ekmek’ mi var? Hemen iki ?ey okur uzman kesilirim. Bana ne karde?im o adam bu konuya kendini adam??sa, ben ekme?ime bakar?m” kafas? ?u an insanlar?n bir ?ey ö?renebilmesinin önündeki en büyük engel. Tabi ki medya kurulu?lar?n?n hemen hepsinin bu tarz insanlara öncelik vermeyi adet edinmi? olmas? da sorunun daha da büyümesine neden oluyor.

Sebep 2: Herkesin Anlayabilece?i ?ekilde Anlatamama Sorunu

Bu konuda ciddi bir ?ekilde kendimizi e?itmemiz laz?m. Bizim konuyu çok güzel anlam?? olmam?z ve bize göre her ?eyin ortada olmas?, herkes için bu durumu böyle yapm?yor maalesef. Herkesin anlayabilece?i ve rahats?zl???m?z? hissedebilece?i ?ekilde konu?may?, derdimizi anlatmay? ö?renmemiz laz?m. Yine kendi aram?zda en derin noktalara kadar inelim ama topluma kar?? konu?urken dilimizi ayarlamay? becerebilmemiz laz?m.

Sebep 3: Gözetimin Arka Planda Kalmas?

Sansür ve gözetim, internette daima birbirini takip eden ve birlikte gelen sorunlar. Ayr?ca gözetim zaten otosansür ile daha tehlikeli bir sansürün ortaya ç?kmas?na neden olmakta. Gözetimin kendi ba??na bile nas?l tehlikeli oldu?unu söylemeye gerek duymamam?z laz?m ama maalesef buna ciddi bir ?ekilde ihtiyac?m?z oldu?unu görüyorum.

Çünkü gözetim bu yasan?n en tehlikeli yan? olmas?na ve internette son zamanlar?n en büyük sorunu olmas?na ra?men çok az konu?uluyor, buna kar?? çok az ses ç?k?yor. Oysa ki gözetim insanlara do?ru bir ?ekilde anlat?labilirse (bkz: Sebep 2) sansürden daha fazla tepki toplayabilecek ve insanlar?n kar?? durmas?n? sa?layabilir. Ama bunu yapabilmemiz için önce bu konuda ön planda olanlar?n bunu anlayabilmesi laz?m.

Sebep 4: “Her ?ey politiktir” Sözünü Yanl?? Anlayanlar

Bunlar art?k beni delirten kesim. Ve çok iyi biliyorum ki birçok konunun s?k?nt?ya girmesinin önündeki engel bunlar. Ben art?k böylelerini görünce tahammül edemiyorum.

Tamam, biliyorum, her ?ey politiktir sözü günümüz dünyas?n? en iyi anlamland?ran sözlerden birisi. Ama maalesef sizin anlad???n?z ?ekilde de?il. “Her ?ey politiktir” demek tüm meseleler sizin parti/örgüt tüzü?ünüzle çözülecek demek de?il. Bu söz her ?eyin çözümü devrim anlam?na da gelmiyor. Her ?eyin politik olmas?, tüm meseleleri mevcut iktidar partisine ve çözümünü de onun seçimleri kaybedip yerine sizin geçmenize ba?lamak anlam?na da gelmiyor.

Her ?ey politiktir demek, her ?eyin s?rr? bundan yüzlerce y?l önceki ideolojilerin günümüze kopyala yap??t?rla getirilmesi demek de?il. Aksine her ?ey politiktir ve bu yüzden senin ?rk?n?n, dininin veya ideolojinin ülke yönetimini ele almas?yla her ?eyin çözülece?ini dü?ünüyorsan aptals?nd?r.

Çünkü bunlar?n hepsi günümüzdeki ko?ullar? anlamaktan çok uzak ve art?k insanlar? bir ?eyler yapmaya te?vik de edemiyor. ?lla kan?t m? ar?yorsunuz? Seattle ’99, Occupy, SOPA/PIPA kar??t? hareket, Gezi… Ya da hepsini b?rak?n 2011’deki sansür kar??t? eylemle bu aralar yap?lanlar? kar??la?t?r?n. Hepsi, bunlar?n üzerinde ve gününü anlayarak dü?ünen insanlar?n bir ?eyler yapmaya ba?lamas?yla gerçekle?ti ve ne zaman tam tersi dü?ünen insanlar?n sesi daha yüksek ç?kt?, her ?ey duruldu.

Özetle, her ?ey politiktir, evet. Ve bu yüzden tüm eski politik fikirlerinizi çöpe at?p dünya üzerine yeniden dü?ünmeniz laz?m. Çünkü o fikirlerin dahil oldu?u her sorun, sadece o fikirlerin elinde kal?yor ve onlar?n da pek bir ?ey yapabilecek gücü kalmad?.

Sebep 5: Meseleye Bencilce Bak?lmas?

Özellikle internete dair konulardaki bu bencil tav?r beni delirtiyor. Soruna sadece Türkiye üzerinden bak?yor olman?z ve bu konuda hareketlerinizi sadece burayla k?s?tlaman?z bile asl?nda meseleye verdi?iniz önem özetliyor asl?nda. Neden böyle dü?ündü?ümü size güzel bir örnekle anlatay?m.

11 ?ubat, tüm dünyada devletlerin ve ?irketlerin internete yapt?klar? müdahalelere ve toplu gözetime kar?? mücadele günüydü. Uluslararas? bir gündü çünkü 1) NSA ve GCHQ tüm dünyay? ve interneti toplu gözetime tabii tutmaya çal???yor, 2) dünyadaki birçok ülke benzer sistemler geli?tirmeye ve toplu gözetimi yasalla?t?rmaya çal???yor. Türkiye ikinci k?sm?n en taze ve sert örneklerinden birisiydi ve tüm dünyada bu durum tepki toplad?. Tüm dünya bu konuda Türkiye’deki aktivistlere destek verdi. Peki 11 ?ubat günü ne oldu?

Neredeyse hiçbir ?ey. Türkiye, sansürün ve gözetimin yasalla?mak üzere oldu?u ve özgür interneti kaybetmek üzere olan bir ülke, bu konuda uluslararas? eylem gününde neredeyse hiçbir ?ey yapmad?. Sokakta zaten bir ?ey yoktu ama internette de çok az bahsi geçiyordu konunun. Sanki ülke olarak dünyan?n en özgür internetine sahiptik ve ülkemiz bizi gözetlemek ?öyle dursun NSA’ye kar?? da koruyordu bizi.

Bunu gördükten sonra ?unu dü?ündüm: “Bu ülkede birkaç gün önce özgür internet için sokakta oldu?unu söyleyenlerin büyük k?sm? samimi de?ilmi?. Ço?unun derdi özgür internet de?il, sebep üçmü?. Bu yüzden sokaktalarm??; ifade özgürlü?ü, gözetlenmemek umurlar?nda de?ilmi?. Ya da sadece kendilerininki umurlar?ndaym?? vs vs vs…”

(Bir de bu bencilli?in 4. sebeple birle?mi? hâline zaman zaman tan?k oluyorum ki o beni daha da korkutuyor. Ayn? ?eyleri kendileri yap?yor olsa itiraz etmeyece?i ortada ama s?rf kar??t görü?teki yap?yor diye muhalefet k?sm?nda duruyor. Böylelerine ne kadar güvenilebilir oras?n? siz dü?ünün.)

Büyük anlamda da böyle dü?ünmeye devam ediyorum. Maalesef bunu de?i?tirecek bir ?eyler görebilece?imi de sanm?yorum.

Bu yaz?y? bir ?eyleri de?i?tirebilece?imi dü?ünerek yazmad?m, o konuda çok iyimser birisi de say?lmam zaten. Sadece ortal?k bana göre fazlas?yla kar??m?? vaziyette ve hem kafamda her ?eyi daha berrak hâle getirmek hem de kendi durdu?um noktay? aç?kca görmek istiyorum. Ben yine her zaman yapt?klar?m? yapmaya devam edece?im ancak bunlar? yaparken kafamda nelerin oldu?u daha aç?k olacak bundan sonra.