Ahlakla ilgili sürekli bir sorun ya??yoruz ve bu sorunun kolay kolay çözülebilece?ine de inanm?yorum. Çünkü mesele belirli bir ahlak yap?s?yla alakal? de?il, genel olarak ahlak ve ahlak yap?s? dedi?imiz ?ey ve onun yanl?? anla??lmas?.
Ahlakl? ya da ahlaks?z olmak, gündelik ve siyasi hayatta s?kl?kla kar??m?za ç?kan ve yine s?kl?kla birilerini tan?mlamak için kulland???m?z kavramlar. Ancak bu kavramlar birçok kavramla ayn? kaderi payla??yor ve as?l anlamlar?ndan sapt?r?larak ya da tam olarak ne anlama geldikleri bilinmeden kullan?l?yor. Bu da do?al olarak birçok saçmal?kla kar??la?mam?za neden oluyor.
Felsefenin uzun y?llard?r konusu olan ahlak?n yap?labilecek en basit tan?mlar?ndan birisi iyi ya?ama yolu san?r?m (Elbette birço?unuza eksik ya da s?k?nt?l? gelebilecek bir tan?m bu, ancak ilerleyebilmek için mümkün olan en basit tan?m? kullanmam gerekiyor). En az?ndan Platon ve Aristoteles’ten bu yana kabul görebilecek bir tan?m bu. Ahlak yap?s?ysa; bir insan?n iyi ve kötü tan?mlar? üzerinden eylemlerini, ya?am?n? ve çevresiyle ili?kisini ?ekillendirmesidir. Ahlak?n temelinde bulunan iyi ve kötü, asl?nda ahlak dedi?imiz ?eyin ne kadar ki?isel bir ?ey olabilece?ini bize en ba??ndan gösteriyor. Bunu akl?m?zda tutarak, tekrar ahlak ve ahlak yap?s?n?n tan?m?na dönelim. Ahlak yap?s?na özetle insan?n hayat?n? ?ekillendirme biçimi demi?tik. Bu durumda, toplumdaki her bireyin kendisine özgü bir ahlak yap?s? oldu?unu da kabul ediyoruz. Çünkü hepimiz ya??yoruz ve hepimiz akl?m?zda bir tak?m iyi ve kötü tan?mlar?yla hayat?m?z? sürdürüyoruz. Bunun birileriyle uyumlu olup olmamas? de?il, varl??? as?l meselemiz (San?r?m aram?zda kimse benim bir iyi ve kötü tan?m?m yok ve tamamen dü?ünmeden ya??yorum demeyecektir). Yani özetle her insan?n hayat?na ?ekil verdi?i bir ahlak yap?s? vard?r.
Bunu belirtmemin sebebi, ahlaks?z kavram?n?n saçmal???n? vurgulamak. Ahlaks?z diye bir ?ey söz konusu de?ildir, olamaz da. Senin ahlaks?zl?k dedi?in ?ey, örne?in bir eylem, senin ahlak yap?na uymayan bir ?eydir. Ancak bu, o eylemin ahlaktan tamamen yoksun oldu?u anlam?na gelmez. Sadece senin ahlak yap?na uymuyordur ve bu da o eylemin bir ba?ka ahlak yap?s? içerisinde yeri olmas?na engel de?ildir. Bu sebeple asl?nda birisine ya da bir ?eye ahlaks?z diyen birisi, sadece “Sen benimle ayn? yap?y? payla?m?yorsun” veya daha özet bir hâlde “Sen bizden de?ilsin” demektedir. Yani ahlaks?zl?k mümkün olmayan bir ?eydir.
Ahlak ve ahlak yap?s?n?n öznelli?i konusuna birkaç ?ey daha eklemek istiyorum. Genellikle ahlak dedi?imiz zaman akl?m?zda bir toplumun, toplulu?un ya da inanc?n gelmesi; asl?nda bunlar?n o kavram? tekellerine almak ve diledi?ince kullanmak istemesinden kaynaklanmaktad?r. Bu isteniyor, çünkü asl?nda ahlak?n öyle bir ?ey olmad???n?n fazlas?yla fark?ndalar. ?yi ve kötü gibi oldukça de?i?ken ve öznel iki kavram?n temelinde oldu?u bir ?eyin zaten herkesin kabul edece?i mükemmel tan?mlar? ya da kurallar? olmas?n? beklemek saçmal?k. Ancak insanlar bu saçmal??? inatla gerçekmi? gibi görmeye ve göstermeye çal???yorlar. Çünkü, kendi iyilerini kabul ettirebilmelerinin tek yolu bu.
* * *
Tüm bunlar? neden anlatt???ma gelecek olursak.
Siyasette ahlak, iki farkl? amaçla kullan?lmaktad?r. Bunlardan birincisi, destek toplama için bir silaha dönü?türmedir. Toplumun belli bir kesiminin ahlak yap?s?na hitap etmek, o kesimin (ki genellikle bu en çok oy potansiyeli olan kesim olur) deste?ini almak için kullan?l?r. Hatta rakip siyasetçilerin o ahlak yap?s?na kar?? oldu?u iddia edilerek bir sald?r? arac?na dönü?türülür.
Di?er yol ise bir bask? ve tektiple?tirme arac? olarak kulan?lmas?d?r. ?ktidarda olan kesimin, kendi ahlak yap?s?n?n da iktidarda oldu?unu dü?ünmesi ya da kendi ahlak?n?n herkes için ideal ahlak yap?s? oldu?unu dü?ünmesi; her ideolojinin kendisine özgü (ki asl?nda her biri birbirine çok benzer) ahlak yap?lar? kurup bunu ideolojiyle bir ?ekilde ba?lant?s? olan herkese dayatma çabalar? bunun en s?k kar??m?za ç?kan örnekleridir.
Tüm bu dediklerim, s?kl?kla siyaset kültürünün tam olarak oturmad??? ortamlarda ya da siyaset felsefesinden bihaber insanlarda kar??m?za ç?kmaktad?r. Belki daha muhafazakar, milliyetçi siyasetçilerde bunu normal görebilecek olsak da (sonuçta siyasetlerini bunun üzerine kuruyorlar); özgürlük gibi ?eylerden bahsedip de böyle bir ahlak dayatmac?l???na ve tektiple?tirme çabas?na girilmesi, siyaset ve ahlak felsefesine ne kadar uzak olduklar?n?n apaç?k bir göstergesidir. Bu yüzden de ahlak? yukar?daki iki araçtan birisi olarak dahi kullanan? desteklemem, savunmam ya da onlarla beraber bir ?ey yapmam mümkün de?ildir.
* * *
Tüm bu bahsettiklerim, asl?nda mevcut siyaset yap?s?yla ve bu yap?n?n gündemiyle neden çok fazla muhatap olmak istemedi?imin bir özeti say?l?r. Hangi konuyu veya tart??may? okusam bu tarz hatalara, saçmal?klara, anlamadan bilmeden yap?lan hareketlere denk geliyorum. ??in daha kötüsüyse, bunlar? dile getirecek ve tart??abilecek insan bulmakta zorlan?yorum. Çünkü birçok kesim için siyaset; daha iyiye dair bir?eyler yapmak/dü?ünmek de?il, tamamen bir aidiyet ve ait oldu?unu en hakl? gösterme kavgas?ndan ibaret. Böyle ak?llar?n aras?nda, kendi fikirlerimi dile getirmem genellikle 40 etiket yap??t?r?lm?? bir ?ekilde geri dönmem demek oldu?u için de bu tarz konularda yorumlar?m? sadece yak?n çevremle payla?maya karar verdim. Arada bir böyle ?eyler (felsefe ba?lam?nda) yazar?m elbette ama bunlar d???nda bu konularda çok fazla konu?aca??m? sanm?yorum.
Leave a Reply